เด็กไทยห่างไกลความอ้วน

อย่าว่าแต่เด็กๆ เลย แม้แต่ผู้ใหญ่หลายคนที่มีวุฒิภาวะมากกว่า ก็ยังยากจะหักห้ามนิสัยบริโภคตามใจปาก การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อแก้ปัญหาโรคอ้วนจึงไม่ง่าย แต่ก็ไม่ใช่ เรื่องยากเกินกว่าที่พ่อแม่และคุณครู จะทำได้

สุขภาพดีจะสร้างได้อย่างยั่งยืน ต้องมาจากการสร้างวินัยจากภายใน ไม่ใช่การบังคับ นี่คือสิ่งที่จิตแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านเด็กและวัยรุ่น พญ.อัมพร เบญจพลพิทักษ์ ผู้อำนวยการสถาบันราชานุกูล เน้นย้ำผ่านเวทีสัมมนาวิชาการผู้นำสุขภาพ 4.0 ในหัวข้อ “พลังจิต พิชิตอ้วน” หนึ่งในกิจกรรมเพื่อเปิดช่องทางแหล่งเรียนรู้เด็กไทยดูดี สู่ชุมชน สนับสนุนโดย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

คำว่า “พลังจิต พิชิตอ้วน” ในที่นี้ ไม่ใช่การสะกดจิต แต่หมายถึงการเสริมสร้าง พลังด้านจิตใจเพื่อนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงโดยตัวของเด็กๆ เอง ซึ่งเป็นคำตอบของการแก้ไขปัญหาโรคอ้วนได้อย่างยั่งยืน

เพราะวิธีการบังคับ การขู่ให้กลัว พร่ำสอนอย่างเคี่ยวเข็ญ อาจใช้ได้ผลสำหรับเด็กบางคนแค่ในเวลาหนึ่งเท่านั้นเพราะความกลัวครู เช่นเดียวกับมาตรการโลกสวยทั้งหลาย เช่น การควบคุมอาหารที่ ขายในโรงเรียน ไม่ให้มีขนมขบเคี้ยว น้ำอัดลมเพราะทันทีที่ก้าวออกไปจากรั้ว “ฝาชีทองคำ” ที่ผู้ใหญ่ครอบไว้ให้ เมื่อเจอสิ่งเร้าขนมยั่วยวนใจมากมาย ในที่สุดก็หนีไม่พ้นการพ่ายแพ้ต่ออารมณ์ความอยากที่ท่วมท้น

คุณหมออัมพร บอกว่า การสร้างให้เกิดวินัยในหัวใจเด็กอย่างลึกซึ้งจึงเป็นเรื่องสำคัญ ซึ่งต้องเกิดมาจากการได้เรียนรู้ด้วยตัวเองว่า การที่เขาเลือกที่จะทำหรือไม่ทำ สิ่งนั้นเพราะอะไร ในวัยเด็กเล็กซึ่งยังไม่สามารถมี ตัวควบคุมในสมองได้ดี หน้าที่ของผู้ใหญ่จึงต้องเป็นคนจัดการสิ่งแวดล้อม และเป็นพลังภายนอกที่จะช่วยควบคุมแทนเขา แต่เมื่อเด็กเริ่มไปโรงเรียน เริ่มเห็นขนม ที่เป็นสิ่งเร้ายั่วยวนทั้งหลาย การสอนให้ เด็กรู้จักควบคุมความอยากด้วยตัวเอง โดยปลูกฝังวินัยทางบวก ก็จะต้องเพิ่มระดับขึ้นเรื่อยๆ bizfindernortheast.com

กลไกอัตโนมัติอย่างหนึ่งของพ่อแม่ที่ทุ่มเทและคาดหวัง มักจะอดไม่ได้ที่จะปรี๊ดแตกเมื่อเห็นลูกถือถุงขนมที่เคย สั่งห้ามแล้วห้ามอีก คำแนะนำจากคุณหมอคือ ต้องทำใจนิ่งๆ และทำความเข้าใจว่า เขาคือสิ่งมีชีวิตน้อยๆ ที่ยังไม่สามารถควบคุมอารมณ์ตัวเองได้ดี สิ่งที่พ่อแม่ควรทำ คือ ต้องพูดดีๆ โดยแสดงออกถึงความเข้าใจในตัวลูก เช่น แม่รู้ว่าหนูอยากหม่ำขนม เพราะมันอร่อยมากเลยจริงๆ แต่แม่ให้หนูกินไม่ได้ เพราะฉะนั้นวันนี้เรากินแค่นี้กันดีมั๊ย แล้วพรุ่งนี้ค่อยมากินอีก 3 ชิ้นที่เหลือ “แม่เข้าใจลูก แต่แม่ตามใจลูกไม่ได้ ความเข้าใจไม่ได้แปลว่าตามใจ ในเมื่อตัวควบคุมภายในเด็กไม่ดี ผู้ใหญ่ที่เป็นตัวควบคุมภายนอกก็ต้องแข็งแรง ในขณะเดียวกัน การมีวินัย ไม่จำเป็นต้องใช้ความรุนแรงเข้าไปกระหน่ำซ้ำเติมอารมณ์ความคับข้องใจของเด็ก แต่ต้องค่อยๆ เติมความหนักแน่น เช่น ถ้าหนูหายโมโหแล้ว แม่จะนั่งรออยู่ตรงนี้นะ หรือหากิจกรรมเบี่ยงเบนอารมณ์ ชวนกันไปทำอย่างอื่นแทน” คุณหมอแนะนำเคล็ดลับสำหรับ “เด็กเล็ก”

ในขณะที่ “เด็กโต” การห้าม การขู่ อาจไม่ใช่วิธีที่ใช้ได้ผลดีนัก เท่ากับการสร้างให้เกิดความเปลี่ยนแปลงด้วยตัวเอง โดยอาศัยความเข้าใจกลไกพฤติกรรมของมนุษย์ ซึ่งการที่คนหนึ่งๆ จะเปลี่ยนแปลงได้ มาจาก 3 องค์ประกอบที่สำคัญ คือ ความชัดเจนของเป้าหมาย ตัวพฤติกรรม ที่จะนำไปสู่เป้าหมายนั้นๆ และฐานราก ที่สำคัญ คือ พลังจิต พลังใจ ที่จะเป็นตัวผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลง